از تکریم والدین تا حفظ کرامت اجتماعی

قرآن کریم و روایات اهل بیت(ع) قرار گرفته است. با وجود تغییر ساختار خانواده و سبک زندگی در جامعه امروز، توجه به نیازهای عاطفی، اجتماعی و رفاهی سالمندان همچنان از وظایف خانواده و جامعه به شمار می رود.

خبرنگار ایکنا از همدان، به منظور بررسی جایگاه سالمندان در قرآن و روایات، با محمدعلی بادامی، متخصص فقه و حقوق اسلامی و عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا گفت وگو کرده است که مشروح آن را در ادامه می خوانیم:

ایکنا ـ دیدگاه قرآن و اهل بیت(ع) درباره جایگاه سالمندان چیست؟

موضوع سالمندان در خانواده از منظر دین، به عنوان یک موهبت الهی و گوهری گران بها مطرح است. سالمندان صندوقچه ای از تجربه ها و اسرار زندگی هستند و حضور آنان در خانواده می تواند زمینه ساز خیر و برکت باشد. پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: «برکت با بزرگان شما گره خورده است.» بنابراین، حضور سالمندان می تواند موجب فیض و نعمت الهی در خانواده باشد.

از امام صادق(ع) نیز نقل شده است: «حضور سالمندان در خانواده مانند حضور پیامبر(ص) در میان امت است.» این روایات، جایگاه کرامت و حقوق سالمندان را در جامعه مورد توجه قرار می دهد؛ اما متأسفانه تغییر سبک زندگی، گسترش زندگی ماشینی، آپارتمان نشینی، افزایش استفاده از فناوری و کم توجهی به برخی ارزش های دینی و اجتماعی موجب شده است جایگاه سالمندان نسبت به گذشته تغییر کند. در گذشته، سالمندان در خانواده و جامعه نقش کلیدی داشتند و از تجربه و دانش آنان استفاده می شد، اما امروز بخشی از این نقش کمرنگ شده است.

قرآن کریم نیز در آیه 23 سوره اسراء می فرماید: «وَقَضَیٰ رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ وَبالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا کَرِیمًا؛ و پروردگارت فرمان قاطع داده است که جز او را نپرستید، و به پدر و مادر نیکی کنید؛ هرگاه یکی از آنان یا دو نفرشان در کنارت به پیری رسند [چنانچه تو را به ستوه آورند] به آنان اُف مگوی و بر آنان [بانگ مزن و] پرخاش مکن، و به آنان سخنی نرم و شایسته [و بزرگوارانه] بگو.»

این آیه، جایگاه تکریم والدین و ضرورت احسان به پدر و مادر را به روشنی بیان می کند. علامه طباطبایی در تفسیر این آیه، احسان به پدر و مادر را هم ردیف توحید بیان می کند؛ یعنی همان گونه که توحید واجب است، احسان به والدین نیز واجب است. در روایتی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است: «کسی که دوست دارد هنگام جان دادن راحت جان دهد، باید به پدر و مادر خود نیکی کند.» در آثار شهید مطهری نیز آمده است که ایشان برکاتی را که در زندگی خود مشاهده کرده، به احترام و نیکی به پدر و مادر نسبت داده اند.

ایکنا ـ رسالت دولت و جوانان در حفظ و تکریم جایگاه سالمندان، از منظر قرآن و روایت چیست؟

جوانان باید سنت مقدس تکریم و احترام به سالمندان را حفظ کنند و بیانات امام علی(ع) را سرلوحه خود قرار دهند. ایشان می فرمایند: «به بزرگان احترام کنید تا کوچک ترها هم به شما احترام کنند.» امام خمینی(ره) نیز درباره احترام به مادر می فرمایند: «این قدر جلوی پای مادر صورت خود را به خاک بمالید تا خداوند شما را وارد بهشت کند.»

دولت نیز می تواند با ارائه تسهیلاتی مانند وام مسکن، ایجاد عوامل تشویقی و فعال کردن بنیادها و مؤسسات خیریه، زمینه حمایت بیشتر از سالمندان را فراهم کند. رسمیت بخشیدن به روز جهانی سالمندان و استفاده از آن به عنوان فرصتی برای توجه دادن جامعه به جایگاه این قشر، برگزاری مراسم گرامیداشت سالمندان، اهدای لوح و هدیه و همچنین احداث فضاهای مناسب مانند پارک ویژه سالمندان می تواند از جمله اقدامات مؤثر باشد.

آموزش و پرورش نیز نقش مهمی در تثبیت جایگاه سالمندان دارد. به عنوان نمونه، می تواند برنامه هایی را تنظیم کند که کودکان در کنار پدربزرگ و مادربزرگ خود در فعالیت های تفریحی و فرهنگی شرکت کنند. چنین برنامه هایی می تواند ارتباط میان نسل ها را تقویت کند و فرهنگ تکریم سالمندان را از دوران کودکی آموزش دهد. در مجموع، حاکمیت با اقدامات گوناگون باید سنت های اجتماعی را فعال و برای سالمندان امکانات رفاهی و فرهنگی مناسب فراهم کند؛ چراکه همه افراد در گذر زمان در معرض قرار گرفتن در این جایگاه قرار دارند.

یکی از آموزه های مهم والدین به فرزندان نیز باید آموزش تکریم بزرگ ترها و سالمندان باشد تا فرهنگ احترام به سالمندان در جامعه تداوم پیدا کند و به سمت وسوی آسایشگاهی شدن سالمندان پیش نرویم.

انتهای پیام